हा ब्लॉग शोधा

शनिवार, ४ सप्टेंबर, २०२१

काफिले

 

बेगडी सौख्यात सारे माणसांचे काफिले

थोडके गेले पुढे, बहुतेक मागे राहिले


वाटती मोठेपणाची वर्णने सगळी खरी

जन्म ह्यावर काढणारे मूढ लाखो पाहिले


गर्जले ते बरसले नाहीत केव्हाही कुणी

नेहमी सर्वस्व त्यांना मात्र आम्ही वाहिले


घोषणा त्याची असे आता घराणी संपवा

घोषणा त्याची विसरली नेमकी त्याची पिले


झाकला कोणीतरी त्याच्यातला कोल्हा जरा

माणसांनी नेहमी मग देवपण त्याला दिले


धाडसी जाहीर केल्या योजना त्यांनी नव्या

बेत फसल्याचे जुने तपशील सारे लपविले


ठेवतो मन तो म्हणे त्याचे खुले भक्तीतही

आंधळा करतो जणू निर्जीव डोळे किलकिले



- निलेश पंडित

५ सप्टेंबर २०२१

शनिवार, २१ ऑगस्ट, २०२१

पाऊल


आशेस स्वप्नाचे  |  फुटताच पंख

अंतर्बाह्य डंख  |  अंधत्वाचा


ह्रदयात वसे  |  नि:शब्द ओलावा

स्वार्थाचा गिलावा  |  त्यास दृढ


खोलवर दडे  |  पशूत्वाचा पाश

तर्क सावकाश  |  मागाहून


आधी होई दाह  |  त्यातून भडका

भावनेचा डंका  |  रोमरोमी


हिरीरीने सज्ज  |  उसळते रक्त

भावूकता नक्त  |  वरचढ


मढवून तीस  |  शब्दांनी विविध

विरोधाचा वध  |  होत जाई


विवेकास मिळे |  नित्य मूठमाती

सोयिस्कर नीती  |  येता जाता


चातुर्य शांतता |  बाह्यावरणात

मुरे अंतरात  |  पशूवृत्ती


स्वतःच स्वत:स  |  पाहण्याचा ध्यास

आणिक प्रयास  |  दंभ फक्त


अगणित स्वप्ने  |  जन्मती विरती

जुन्यांची उत्पत्ती  |  नवी भासे


केवळ कल्पना  |  नित्य उगाळीत

संस्कृती म्हणत  |  युगे जाती


काल्पनिक दशा  |  कधी पारतंत्र्य

आणिक स्वातंत्र्य  |  व्यर्थ चित्रे


शक्तीशाली नित्य  |  अल्प संभावित  

असंख्य शोषित  |  हाच साचा


प्रदीर्घ पशूता  |  अल्प आयुर्मान

मानवाचे मन  |  बळीसम


नवनवे जीव  |  स्वप्ने नवनवी

मानस मानवी  |  मात्र तेच


गर्त जुनी तीच  |  वेगळे चेहरे

खेळाडू मोहरे  |  नवनवे


सारा खेळ असा | पाहती दुरून

खोल अभ्यासून | तुरळक


एक भयंकर | त्यांच्यात प्रकार

कुटिल व क्रूर | गिधाडांचा


दुसरा प्रकार | मात्र आश्वासक

सुजाण सोशिक | माणसांचा


त्यांच्या प्रयत्नात | पडावे पाऊल

दडावी चाहूल | भविष्याची



- निलेश पंडित

२२ आॅगस्ट २०२१

गुरुवार, २२ जुलै, २०२१

चलती

 

कवचांवर कवचे अशी योजना ज्याची

पाठीस पाठ लावून सज्ज योद्ध्यांची

... तो चक्रव्यूह भेदणे न जमते विकलां

एकेकच जागा प्रवेशास टोकांची


विस्तार अकल्पित कैक योजने ह्याचा

वर्तुळाकृती अन् भरीव आकाराचा

... भीतीदायक, घनदाट, गूढ, विस्तीर्ण

बाह्यांगी लागे ठावही न केंद्राचा


रचती हा व्यूह असा जे व्यूहासम ते

चतुराई, शौर्य व शक्ती ठायी वसते

... अद्वितीय अनुभव दीर्घ त्यांस जोडीला

आचार्य प्रमुख ते ... त्यांना बंधन नसते


व्यूहांची ह्या दुनियेत आजही चलती

दुर्भाग्य ... त्यात सुकुमारच अजून मरती


- निलेश पंडित

२३ जुलै २०२१


शनिवार, ३ जुलै, २०२१

स्थान

 

वेळ तर येणार आहे, वेदनाही अटळ आहे

त्यात मोठे गूढ असते दूर ती की जवळ आहे!


जगत जाणे भाग आहे कारणे नसताच कुठली

थांबणे केव्हातरी इतकेच कारण सबळ आहे


भेडसावत रोज जातो मार्ग खडतर चालताना

संपता यात्रा पुढे अज्ञातसा पण सरळ आहे


लाघवी तो हासतो हळुवार साधे बोलतोही

मात्र नंतर समजते ह्रदयात त्याच्या गरळ आहे


वाटते तर्कानुमानानेच केवळ बोलतो तो

पण मुळाशी कल्पनेची भावनेवर भुरळ आहे


शोध गूढाचाच आम्हीही सदोदित घेत जातो

संशयाचे स्थान शोधाच्या मुळाशी अढळ आहे


- निलेश पंडित

४ जुलै २०२१


मंगळवार, २९ जून, २०२१

दूर

 

मी जगापासून रोजच दूर केवळ जात गेलो

हे बरे मी खोलवर माझ्या मनाच्या आत गेलो


वाटले स्वातंत्र्य म्हणजे घेतली आम्ही भरारी

आज फसगत समजते केवळ जुन्या पाशात गेलो


शाश्वती त्यांनी दिली मोठ्या मनाची बोलताना

चूक झाली फक्त माझी मी जरा खोलात गेलो

 

सहज माती विसरलो झालो तिच्यापासून परके

मारतो आता बढाया उंच आकाशात गेलो


आधुनिक विज्ञान साधावे कसे आम्ही व केव्हा

नेहमी मिळताच संधी फक्त इतिहासात गेलो


उघडली नाहीत दारे जी मला होती हवी ती

शेवटी मी उघडणाऱ्यांच्या खुल्या विश्वात गेलो



- निलेश पंडित

३० जून २०२१


शनिवार, १९ जून, २०२१

आशा

 

हा खेळ असाच असावा बहुतेक. मन नाही नाही म्हणत राहिलं तरी देहमनाला कधीही चुकवता न येणारा. 

अंधारातून अचानक प्रकाशात येताच डोळ्यासमोर येते अंधारीच. प्रकाशातून अंधारात येताच सरावण्याची स्वप्नं ज्या डोळ्यांनी रंगवली त्या डोळ्यांसमोर उभा राहतो फक्त अभेद्य अंधार. यथाकाल सरावण्याचं स्वप्न साकार झाल्यानंतरही त्या अभेद्य अंधाराचं अविचल अटळ गडद सावट राहतंच डोळ्यांवर आणि मनावरही. तरीही स्फुरतात, विरतात, उरतात स्वप्नं.

पलिकडे काय ह्याचं कुतूहल पण भीतीही. अलिकडे जे आहे त्याचं समाधान तसंच वैषम्यही. जितका लाभला त्याहून अधिक हवासा वाटणारा काल्पनिक आवाका. शांततेचे गोडवे गाताना शांततेलाच नकळत भंग करणारे उद्गार! उत्तराच्या अभिलाषेनं आणि अचानक लाभाच्या आभासानं जिथे धाव घ्यावी तिथे उत्तराच्या वेषात दडलेले असाध्य प्रश्न आणि जिथे प्रश्न सामोरे आल्यामुळे  भांबावून भयभीत व्हावं तिथे श्वास चालू आहे तोपर्यंत अकस्मात प्रश्नांआडून समोर अनपेक्षितपणे येणारी तात्पुरती पण जगवत ठेवणारी तथाकथित उपयुक्त उत्तरं! 

अंधारात अभिलाषा प्रकाशाची आणि प्रकाशात अंधारातील दृष्टीहीनत्वाची आणि शाश्वत शांततेची अतूट कल्पना - भीतीही. द्वंद्व ... सतत द्वंद्व, ज्या द्वंद्वाला आव्हान देणारं मात्र दुसरं काहीही नाही असा चिरंतन विरोधाभास. 

सतत आवेश ... आणि आवेशात अनिश्चिततेतून जन्मलेली गूढ असहाय्यता. निसटतं ते पकडण्याची धडपड आणि पकडीत असल्याचा आभास होताच ते न निसटू देण्याची - तोपर्यंतच जोपर्यंत हे उमगतच नाही की पकडीत कधी काही नव्हतंच - नसतंच!

शब्दांचा जिरेटोप जसजशी बेमालूम झाकतो ही असहाय्यता, सुरांचा-रंगांचा मुलामा वर मढवतो त्या शब्दांची  चाकोरी आणि मग आपण बळेच म्हणत जातो तिला अमर्याद व्याप्ती - पोकळी, अगतिकता न म्हणता - आकाशात भरारी घेण्यासाठी वगैरे - तसतशी चढत जाते नशा आयुष्यात. ती पुरते अथपासून इतिपर्यंत. 

का म्हणां उगीच कुणी - नशा वाईट! तीच तर एक आहे जी उपजते, साचते, स्मरते आणि विरते अशी एकमेव अभ्युदयाची आशा - अगदी अस्तापर्यंत. 


- निलेश पंडित

२० जून २०२१